içinde

Türev Piyasası Nedir?

Türev piyasası, ileri bir vade için hem fiyatı hem de koşulları önceden belirlenmiş olan türev ürünlerin alım satımının yapıldığı piyasalara verilen isimdir.

Türev terimi, değeri bir dayanak varlığa, varlık grubuna veya kıyaslamaya bağlı olan bir tür finansal sözleşmeyi ifade eder. Bir borsada veya tezgâh üstü (OTC) işlem yapabilen iki veya daha fazla taraf arasında bir türev belirlenir. Bu sözleşmeler, herhangi bir sayıda varlığın ticaretini yapmak ve kendi risklerini taşımak için kullanılabilir. Türev piyasasındaki fiyatlar, dayanak varlıktaki dalgalanmalardan kaynaklanmaktadır. Bu finansal menkul kıymetler, belirli pazarlara erişmek için yaygın olarak kullanılır ve temel amacı yatırımcıların risklerden korunmasıdır.

Türevlere Neden İhtiyaç Duyulur?

Türevler, iki veya daha fazla taraf arasında belirlenen karmaşık bir finansal güvenlik türleridir. Trader’lar, belirli pazarlara erişmek ve farklı varlıklarla ticaret yapmak için türev ürünleri kullanırlar. Türev ürünler için en yaygın dayanak varlıklar hisse senetleri, tahviller, emtialar, para birimleri, faiz oranları ve piyasa endeksleridir. Sözleşme değerleri, dayanak varlığın fiyatlarındaki değişimlere bağlıdır.

Türevler, bir pozisyonu hedge etmek, dayanak varlığın yukarı veya aşağı hareketleri üzerine spekülasyon yapmak veya varlıklara kaldıraç sağlamak için kullanılabilir. Bu varlıklar genellikle borsalarda veya tezgâh üstü (OTC) işlem görür ve aracı kurumlar aracılığıyla satın alınır.

Türev Çeşitleri

Türevler artık çok çeşitli işlemlere dayanmaktadır ve daha birçok kullanım alanına sahiptir. Bir bölgedeki yağmur miktarı veya güneşli gün sayısı gibi hava durumu verilerine dayalı türevler bile var.

Risk yönetimi, spekülasyon ve bir pozisyondan yararlanma için kullanılabilecek birçok farklı türev çeşidi bulunmaktadır. Türev piyasası, neredeyse her türlü ihtiyaca veya risk seviyesine uygun ürünler sunan, büyümeye devam eden bir piyasadır. En yaygın türev türleri futures, forwards, swaps ve opsiyonlardır.

Futures

Bir futures sözleşmesi veya futures, bir varlığın gelecekteki bir tarihte, üzerinde anlaşılan bir fiyattan satın alınması ve teslimi için iki taraf arasında yapılan bir anlaşmadır. Vadeli işlem piyasasının temeli sayılmaktadır. Futures, bir borsada işlem gören standart sözleşmelerdir. Yatırımcılar, risklerinden korunmak veya bir dayanak varlığın fiyatı üzerinde spekülasyon yapmak için bir futures sözleşmesi kullanırlar. İlgili taraflar, dayanak varlığı satın alma veya satma taahhüdünü yerine getirmekle yükümlüdür.

Örneğin, 8 Ocak 2022’de A Şirketinin, 10 Şubat 2022’de sona erecek olan varil başına 60$ fiyatla petrol için bir futures sözleşmesi satın aldığını varsayalım. Şirket bunu Şubat ayında petrole ihtiyacı olduğu için yapıyor ve şirketin satın alması gerekmeden önce fiyat yükselecektir. Bir petrol futures sözleşmesi satın almak, şirketin riskinden korunur çünkü satıcı, sözleşme sona erdikten sonra A Şirketine petrolü varil başına 60$’a teslim etmek zorundadır. 10 Şubat 2022’ye kadar petrol fiyatlarının varil başına 80$’a yükseldiğini varsayalım. A Şirketi, futures sözleşmesinin satıcısından petrol teslimini kabul edebilir, ancak artık petrole ihtiyacı yoksa, sözleşmeyi sona ermeden önce satabilir ve kâr elde edebilir.

Forwards

Forward işlemler, futures işlemlere benzer, ancak bir borsada işlem görmezler. Bu sözleşmeler yalnızca OTC işlemlerinde gerçekleşir. Bir forward sözleşmesi oluşturulduğunda, alıcı ve satıcı şartları, boyutu ve ödeme sürecini özelleştirebilir. OTC ürünleri olarak, forward sözleşmeleri her iki taraf için de yüksek derecede “karşı taraf riski” (counterparty risk) taşır.

Karşı taraf riskleri, tarafların sözleşmede belirtilen yükümlülüklerini yerine getiremeyebilecekleri bir tür kredi riskidir. Bir taraf ödeme aczine düşerse, diğer taraf hiçbir cayma hakkına sahip olmayabilir ve konumunun değerini kaybedebilir.

SWAPs

SWAP işlemleri, genellikle bir tür nakit akışını diğeriyle değiştirmek için kullanılan yaygın bir türev çeşididir. Örneğin, bir trader, değişken faiz oranlı bir krediden sabit faizli bir krediye geçmek için bir faiz oranı swap’ı kullanabilir. Bunun tersi de geçerlidir.

Opsiyonlar (Options)

Opsiyon sözleşmesi, iki taraf arasında önceden belirlenmiş bir tarihte belirli bir fiyattan bir varlığın satın alınması veya satılması için yapılan bir sözleşme olması bakımından futures sözleşmesine benzer. Opsiyonlar ve futures arasındaki temel fark, bir opsiyonda alıcının satın alma veya satma sözleşmesini yerine getirmek zorunda olmamasıdır.

Futures’ta olduğu gibi bir zorunluluk değil, yalnızca bir fırsattır. Futures’ta olduğu gibi, opsiyonlar, dayanak varlığın fiyatını korumak veya spekülasyon yapmak için kullanılabilir.

Avantajlar

Türev piyasası hem işletmeler hem de yatırımcılar için faydalı birer araç olabilir.

  • Sabit fiyatlar
  • Oranlardaki olumsuz hareketlere karşı koruma
  • Riskleri azaltmak

Dezavantajları

Türevlerin değerlemesi zordur çünkü başka bir varlığın fiyatına dayanırlar. OTC türevleri için riskler, tahmin edilmesi veya değerlendirilmesi zor olan karşı tarafın hükümleri yerine getirememe riski bulunur.

  • Yüksek risk
  • Spekülatif
  • Karşı taraf riski

Kaynak: Investopedia

Kriptoparalar ve blockchain hakkındaki her türlü sorunuz için telegram kanalımıza davetlisiniz. Kanala katılmak için tıklayınız.

Garen Varjabetoğlu tarafından yazıldı.

Fransa'da, Nice Sophia Antipolis Üniversitesi'nde Ekonomi-Yönetim bölümünden mezun oldum. Fransızca ve İngilizce dillerine hâkimim. Bir süre özel sektörde çalıştıktan sonra, blokzinciri teknolojisiyle tanıştım ve kendimi bu alanda geliştirmekteyim.

PayPal

PayPal, Stablecoin Çıkarmak için Çalışmalara Başladı

Bitcoin Yatırımcılarında “Aşırı Korku” Hakim