içinde

Merkez Bankasının Dijital Para Birimi CBDC Nedir?

Kriptopara piyasasının son birkaç yıldır artan popülaritesi, dünyanın dört bir yanındaki hükümetlerin dikkatini çekti. Finansal kurumlar, bankalar ve hatta özel şirketler “Central Bank Digital Currency” kısaca CBDC olarak adlandırılan merkez bankası dijital para birimleri ile kendilerine elektronik nakit alternatifi oluşturmak için yarışıyor.

Merkez bankası dijital para birimleri, kâğıt paralar ve madeni paralar bir gün tarihe karışabileceği için paranın bir sonraki evrimi olarak değerlendiriliyor. CBDC’ler, genellikle bir ülkenin mevcut itibari para birimine eşdeğer olan bir token konumundadır. Bu, dijital bir cüzdandan herhangi bir kriptopara biriminde yaptığınız gibi servetinizi makul bir şekilde yönetip aktarabileceğiniz anlamına gelir.

Bununla birlikte CBDC’ler ve kriptoparalar arasındaki benzerliklerin burada bittiği söylenebilir. Ayrıca CBDC’ler ve kriptoparalar arasında üzerinde düşünmeye değer birçok felsefi ve teknik fark bulunuyor.

dijital cüzdan

Bu makalede CBDC’lerin Bitcoin gibi geleneksel kriptopara birimlerinden nasıl ayrıldığını ve hükümetlerin bunları kullanmaya neden bu kadar hevesli olduğunu inceliyoruz.

CBDC Nedir?

CBDC; bireyler, işletmeler, hükümetler tarafından ödemeler için kullanılabilecek, devlet destekli ve ihraç edilmiş bir para birimini ifade eder. Genellikle ödemelerin verimliliğini artırmak için tasarlanmıştır ve nakite benzer. Ancak CBDC’ler, nakitin kısıtlı imkanlarının yerine dijital bir ortam üzerinden istikrarlı bir ortam sunar.

CBDC’lerin en yaygın kullanımı, akıllı telefonunuzdaki dijital bir cüzdanda token depolamayı içerir. Merkez bankaları, internet bağlantısı olmayan kullanıcılar için ise USSD ve SMS gibi 2G telekom protokolleri üzerinden yapılacak ödemeleri desteklemeyi öneriyor.

CBDC’ler, doğru kriptografik ilkelerle hareket ederek fiat para birimlerinde yaşanan sahtecilik sorununu ortadan kaldırabilir.

Kriptopara, Bitcoin

Kriptoparalar ve CBDC’lerle ilgili olarak yanılgıya düşmemek gerekir. Neredeyse merkez bankası tarafından geliştirilen hiçbir dijital dijital para birimi, Bitcoin gibi popüler olan herhangi bir kriptopara birimiyle benzerlik göstermez. Bunun nedeni, CBDC’lerin ihraç ve dağıtımı yöneten merkezi bir otoriteye bağlı olmasıdır.

Buna karşılık kriptopara birimleri merkeziyetsiz bir yapıya sahiptir ve herhangi bir merkez bankasından bağımsız olarak çalışır. Ayrıca kriptoparalar, yeni işlemleri işlemek için bir kriptografik ilkeler sistemine de güvenir. Kriptoparaların merkeziyetsiz yapısı, onların çoğu ülkede yasal ödeme aracı olmadığı anlamına gelse de onları siyasi istikrarsızlık riskinden kurtarır. Özetle kriptopara birimleri ve CBDC’ler tamamen farklı uygulamalar için tasarlanmıştır.

Merkezi bir CBDC, günlük kullanımda mevcut kriptopara birimlerine benzer bir kolaylık düzeyi sunar. Henüz CBDC kullanmadıysanız bu dijital para birimi, iki dijital cüzdan arasında internet üzerinden varlık aktarmanıza olanak tanır. CBDC kullanımında bazı kriptopara birimlerinde olan akıllı sözleşmelere benzer ek işlevler de mevcut olabilir.

Dijital Euro

CBDC’ler ticaretin ötesinde teknolojik özelliklerle Ethereum’un programlanabilir akıllı sözleşmelerinde vurgulandığı gibi ödemeleri otomatikleştirmek için de kullanılabilir. Bu, çeklerin ve diğer yavaş, yoğun çaba gerektiren ödeme yöntemlerinin yerini almakla kalmayacak; kullanıcılarına aynı zamanda daha yüksek düzeyde izlenebilirlik ve kontrol edilebilirlik de sunacaktır.

Dijital para birimleri ile yapılan işlemler, arada herhangi bir aracı olmadığı için çoğu zaman geleneksel banka havalesinden daha hızlıdır. Bu durum, aynı zamanda fahiş ücretler ödemeden veya paranın hedefine ulaşması için haftalarca beklemeden kolaylıkla uluslararası sınırlar arasında işlem yapabileceğiniz anlamına gelir.

Bir CBDC, esasen belirli bir ülkenin merkez bankası ve hükümeti tarafından desteklenen dijital bir token’dır. CBDC’ler, merkezidir ve geleneksel parayla aynı para politikalarına tabidir.

Merkez bankaları, bir CBDC’nin dağıtımı ve dolaşımı üzerinde tam bir denetime sahiptir. Buna karşılık kriptopara birimleri merkeziyetsizdir ve bazıları kaçak enflasyonu önlemek için Bitcoin gibi  sabit bir arza sahiptir.

CBDC’ler tipik olarak daha geniş bir demografiye ulaşmak için tasarlanmıştır. Sistem, merkezi bir otoriteyi içerdiğinden, çalışması ve işlem yapması daha ucuza gelebilir.

CBDC’lerin dezavantajı ise fiat para birimleriyle aynı para politikalarına tabi olduğu için uzun vadeli bir değer deposu olarak hizmet edememesidir.

Merkez Bankaları Neden Dijital Para Birimlerine İhtiyaç Duyuyor? 

Bir merkez bankasının birincil rolü, ülkenin yasal para birimini ve dolaşımdaki para miktarını yönetmektir. Tahmin edilebileceği gibi banknotların ve madeni paraların üretilmesi genellikle maliyetlidir ve dolaşıma girdiği takdirde denetlenmesi de son derece zordur.

Ülkenin mevcut yasal ihale biçimlerine ek olarak merkezi bankası tarafından verilen bazı ihale biçimlerinin yerini alan veya var olan bir dijital para birimi, her iki sorunu da hafifletmeye yardımcı olacaktır. Bu durum, maliyetleri sadece merkez bankası için değil, aynı zamanda genel halk için de aşağı çekecektir.

Koinsaati, Kriptopara, Cüzdan

Finans endüstrisi, neredeyse bir asırdır bozulmaya direnerek parçalanma sorunuyla boğuşuyor. Merkez bankaları, CBDC’lerin bu sorunu çözebileceğini söylüyor. Diğer avantajlar arasında ise CBDC’lerin kullanıldığı hem yurt içinde hem de yurt dışında daha ucuz ve anında işlemler yer alıyor.

Halihazırda, çoğu ülke bir çeşit Gerçek Zamanlı Brüt Uzlaşma (Real-Time Gross Settlement) (RTGS) sistemini kullanmaktadır. Ancak bu işlem, sadece bankalara açık olduğu için banka hesabı olmayanlar bu durumdan faydalanamayarak maddi olarak çaresiz kalıyor.

ABD Federal Rezervi tarafından yayınlanan bir makaleye göre, ülke nüfusunun %6,5’i – ya da kabaca 8,4 milyon ABD hanesi, banka hesabı kullanmıyor ve finansal sisteme erişime sahip değil.

CBDC, banka hesaplarını kullansaydı ve akıllı telefon kullanımına gerek duymadan mobil ağlar üzerinden işlem yapsaydı hanelerin %98’ine ulaşabilirdi.

El Salvador milletvekillerinin ilgilerinin kriptopara teknolojisine kaymasının nedeni de bu alana olan finansal katılımdı. Bununla birlikte El Salvador, 2021’de bir CBDC geliştirmek yerine Bitcoin’i yasal ödeme aracı olarak tanıyan bir yasa tasarısı yürürlüğe koydu. Bu, El Salvador vatandaşlarının nakit paralar yerine kriptopara birimler ile mümkün olduğunca çok işlem yapabilme imkanına sahip olacağı anlamına geliyor.

El Salvador’da elektrik faturalarından vergi ücretlerine kadar her şey artık Bitcoin ile ödenebiliyor ve bu da kabul açısından dolar ile aynı seviyeye geliyor.

CBDC’ler, Bitcoin İçin Bir Tehdit Değil

CBDC’ler, Bitcoin gibi çeşitli kriptopara birimlerinin merkez bankası tarafından verilen bir versiyonu gibi görünebilir ancak kriptoparalar ve CBDC’ler aynı temel teknolojiyi paylaşmıyor. Merkeziyetsiz para birimleri, blockchain teknolojisini kullanır. Bu durum, CBDC’ler söz konusu olduğunda doğal olarak tersine çevrilir. Bu nedenle CBDC’ler daha çok merkezi bir veritabanına benzer.

Chainalysis ve Elliptic gibi çoğu şirket, kendisini kripto defterlerini analiz etmeye adadı. Bunun nedeni blockchain teknolojisinin doğası gereği şeffaf olması ve çoğu kişinin iz izi sağlayan özelliklere sahip olmasıdır.

CBDC’ler, Bitcoin’den daha iyi bir izlenebilirlik özelliğine sahiptir. Bu durum, tahmin edilebileceği gibi doğrudan hükümetlere ve merkez bankalarına fayda sağlar. CBDC’ler, sübvansiyonların ve refah planlarının kolay dağıtımını sağlar. Ancak işlem mahremiyeti azaldığı için risk artar. 

Kriptopara, Bitcoin, Ethereum

Günümüzün dijital dünyasında bir birey için harcama alışkanlıklarını veya gelirini birden fazla banka hesabı ve hizmet üzerinden takip etmek karmaşık hale gelebilir. Ancak CBDC kullanımı, hükümetlere tek bir merkezi veri tabanından tam bir gözetim yetkisi verir.

Çin, merkez bankası tarafından verilen bir dijital para birimini araştırmaya ve geliştirmeye başlayan ülkeler arasında en önde geliyor. Bu eğilimin bir başka örneği ise Rusya’nın önerdiği “dijital ruble” CBDC’dir.

CBDC’ler ve Finansal Dışlanma Riski

Rusya merkez bankası tarafından Temmuz 2021’de yayınlanan bir makale, belirli kişi veya şirketlerden gelen dijital ruble işlemlerini yasaklama veya sansürleme olasılığını ima etti. Endişelenecek çok şey yok gibi gözükse de Rus hükümeti, çevrimiçi hizmetlere erişimi sınırlama konusunda karmaşık bir geçmişe sahiptir. Örneğin 2018’de, şifrelemeyle ilgili bir anlaşmazlık nedeniyle Telegram sohbet uygulamasına erişimi engelledi.

CBDC’lerin ana hedefi, daha geniş erişim ve kapsayıcılıktır. Bununla birlikte CBDC’ler, benzeri görülmemiş bir finansal dışlamaya da maruz kalabilir.

Bu tür dışlayıcı davranış, Bitcoin gibi merkeziyetsiz kriptopara birimlerinin temel ilkelerine de aykırıdır. Çoğu kriptopara birimi anonim olmasa da yasal olarak bir izne sahip değildir. İsteyen herkes kendini tanıtmadan bir Bitcoin cüzdanı oluşturabilir. İşlemler, dış müdahale olmaksızın gerçekleştirilir.

CBDC’ler Henüz Banknotların ve Madeni Paraların Yerini Almaya Hazır Değil 

Dikkate alınması gereken bir diğer nokta, hükümetlerin CBDC’leri nakit paraya benzer dijital bir alternatif olarak sunmasıdır. Ayrıca devlet tarafından verilen herhangi bir dijital para birimi, benzersiz birçok avantaja sahiptir. Bu avantajlar arasında işlem gizliliği ve çevrimdışı ödeme yeteneği gibi bazı önemli özellikler yer alır.

CBDC’lerin nakit paraya karşı çeşitli konularda sınırlanması son zamanlarda sık sık siyasi tartışmalara da konu oluyor. Bir kişinin mali hayatının her yönünü hükümete devretmek isteyip istememesi büyük ölçüde kişisel bir seçimdir. Bu amaçla çoğu insan, somut bir varlık olan nakitin yanında soyut CBDC’leri benimsemeyi kabul etmeyebilir. 

kripto para vergisi

Çinli yetkililer, CBDC’lerin işlemleri izlemeyi amaçlamadığını ima ettiler. Çünkü hükümet, Alipay ve WeChat Pay tarafından sağlanan işlemler de dahil olmak üzere ülkedeki dijital işlemleri izleyebileceğini önceden belirtmişti. Sonuç olarak bir CBDC, ortalama bir Çinli bireyin mahremiyetine mevcut olandan çok daha fazla müdahale etmez.

Birçok Batılı hükümet ise CBDC’lerin en azından kullanıcı gizliliğini ve çevrimdışı kullanımı hesaba katması gerektiğini kabul etti. Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) bir yönetici üyesi Financial Times ile yaptığı röportajda şunları söyledi:

Otoritenin kullanıcıların verilerini depolamak, yönetmek veya bunlardan para kazanmak konusunda hiçbir ticari çıkarı yoktur.

Yetkiliye göre bankalar gizli bir şekilde mikro ödemelere izin verebilir. Merkez bankası tarafından yürütülen testler Bluetooth üzerinden küçük, çevrimdışı ödemeler yapılabilme olasılığını içeriyordu. Elbette bu, kullanıcıların 100 €’yu aşan büyük işlemler için kimliklerini açıklamaları gerektiği anlamına geliyor. ECB üyesi ayrıca şunları söyledi:

Çok küçük miktarlar için gerçekten anonim ödemelere izin verebiliriz, ancak genel olarak gizlilik ve mahremiyet, anonimlikten farklıdır.

CBDC’ler Mevcut Nakitlerin Geleceği Olabilir

Atlantik Konseyi’ne göre şu anda 80’den fazla ülke dijital para birimini araştırıyor, test ediyor veya dağıtıyor. Bu sayı, Mayıs 2020’den bu yana iki katından fazla arttı ve bu da dijital para birimlerinin teknoloji için küresel olarak artan bir kabul gördüğünü gösteriyor.

Çin’in e-Yuan (eski adıyla dijital Yuan) projesi, şimdiye kadarki en belirgin CBDC uygulamasıdır. Çin, CBDC’nin uygulanabilirliğini ilk keşfeden ülkelerden biriydi ve araştırmalar 2014 gibi erken sayılabilecek bir tarihte başladı. Birkaç yıl süren testlerden sonra 2022’de veya 2023’ün başlarında halka sunulması bekleniyor. Şimdiye kadar dahili pilot programlar, bankaların ve finans kurumlarının dijital para birimini yerel düzeyde dağıtmayı üstleneceklerini ortaya çıkardı.

Çin’in Suzhou, Chengdu ve Shenzhen şehirleri e-Yuan denemelerine ilk katılan ülkeler oldu. Hükümet ayrıca McDonald’s ve Starbucks gibi özel şirketleri de davet etti.

Kriptopara

Alibaba gibi özel kuruluşlardan kontrolü geri almanın yanı sıra, Çin hükümetinin e-Yuan projesi için uzun vadeli hedefi, ABD dolarının tahttan indirilmesini içeriyor gibi görünüyor. Yaklaşık bir asırdır Dolar ve Euro dünyanın rezerv para birimi olarak liderliğini sürdürüyor. Bu para birimleri, küresel ticaret ve emtia piyasalarına hakimdir. Çin, e-Yuan projesiyle ucuz bir sınır ötesi ödeme çözümü sunarak pazara ilk giren olup bu pastadan iyi bir dilim kazanmayı umuyor.

Diğer ülkeler de boş durmuyor. Son zamanlarda AB ve ABD’nin dijital bir Euro ve Doları araştırdığı ile ilgili söylentiler doğrulandı. Bununla birlikte, bu projeler hala prototiplemenin ilk günlerinde ve henüz son kullanıcıların elinde test edilmedi.

AB ve ABD şimdi Euro ve Dolara dayalı kendi CBDC uygulamalarını başlatmayı düşünüyor.

Merkez bankası tarafından ihraç edilen dijital para birimi beklentisi, daha az gelişmiş ekonomilerde de ivme kazandı. Hindistan, Tayland ve Venezuela, kendi para birimlerinin tokenize edilmiş bir versiyonunu geliştirmeye yoğun ilgi gösteren ulusların yalnızca küçük birer örneğidir.

Sonuç

CBDC’lerin sunduğu sayısız avantaj göz önüne alındığında, dünyanın dört bir yanındaki hükümetlerin bunları benimsemeye hazır olması şaşırtıcı değil.

Koinsaati, Kriptopara

Dolar ve Yuan gibi itibari para birimlerine eşdeğer dijital bir para birimine şimdiden önemli bir talep olduğunu da belirtmekte fayda var. Tether (USDT) ve USD Coin (USDC) gibi stablecoin ihraççıları, bugüne kadar 100 milyar doların üzerinde itibari para destekli dijital para birimini dağıttı. Bununla birlikte, bu talebin devlet destekli varlıklara dönüşüp dönüşmediği zamanla görülecektir.

Kriptoparalar ve blockchain hakkındaki her türlü sorunuz için telegram kanalımıza davetlisiniz. Kanala katılmak için tıklayınız.

Nergis Kartal tarafından yazıldı.

Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde İngilizce Matematik bölümü öğrencisi. KoinSaati içerik editörü.

Kriptopara

Haftanın En Çok Dikkat Çeken 3 Kriptopara Projesinin Teknik Analizi | 12 Aralık 2021

Vitalik, Ethereum

Vitalik Buterin, ETH 2.0 Hakkında Bir Plan Yayınladı