içinde ,

Enflasyon 101: Konsepti Anlamak Üzerine

Herkesin Dilinde Bir Enflasyon, Peki Nedir Bu Enflasyon ?

TCMB, enflasyonu “ekonomideki mal ve hizmet fiyatlarında gözlenen sürekli ve genel kapsamlı artışı ifade eder” olarak tanımlamıştır. Başka bir ifadeyle enflasyon, mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyindeki artışı sonucu paranın satın alma gücündeki düşüşüdür.

Merkez bankaları enflasyonu kontrol altında tutarak fiyat istikrarını sağlamayı amaçlar. Buna paralel TCMB’nin temel amacı da fiyat istikrarını sağlamaktır. Bu istikrar, fiyatlardaki uzun süreli enflasyonist ya da deflasyonist eğilimi ılımlı seviyelere getirmeyi hedefler. 

Buna karşılık deflasyonu da açıklamakta fayda var. Deflasyon, genel fiyat seviyelerinin sürekli düşmesidir. Basit bir ifadeyle enflasyonun tersidir. Bu durumda mal ve hizmet fiyatları ucuzlasa da fiyatların düşeceği beklentisi hakimdir bu sebeple talep de düşer. 

Enflasyonun Nedenleri 

  • Talep enflasyonu, ekonomideki toplam arzın toplam talebe yetmediği durumda gerçekleşir. Talep, faiz oranlarıyla direkt etki edebilecek bir faktördür. 
  • Maliyet enflasyonu, hammadde fiyatlarının yükselmesi sonucunda üretim maliyetlerindeki artışın sonucudur. Böyle bir durumda toplam arzda düşüş gözlemlenir.
  • Para arzı, enflasyonun oluşmasındaki bir başka unsurdur. Bu durumda, yatırım ve tüketim harcamaları artarak fiyatlar üzerinde yukarı yönlü bir baskı oluşur.
  • Enflasyon beklentileri, yani gelecekte enflasyonun yükselmeye devam edeceği beklentisi ücret talepleri aracılığıyla fiyatların artmasına sebebiyet verir.

Enflasyon Nasıl Ölçülür ?

Enflasyon, aylık ya da yıllık bazda yüzdelik değişim olarak ifade edilirken, mal ve  hizmet  sepeti  içinde  bulunan  ögelerin  ortalama fiyatlarındaki değişimine bakılarak hesaplanır. 

Türkiye’de enflasyonu, Türkiye İstatistik Kurumu  (TÜİK) ölçer ve her ay detaylı raporunu internet sitesinde paylaşır. Bu konuda çeşitli endeksler olsa da haberlerde veya çevrenizde daha çok Tüketici Fiyat Endeksi’ni yani kısaca TÜFE’yi konuşursunuz. Bunun yanında bir de aynı anda Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi yani Yİ-ÜFE açıklanır. Tüm bunlara ek başka enflasyon endeksleri de mevcuttur ancak yazının sadeliği açısından bunlara değinmeyi şimdilik tercih etmiyoruz. 

Enflasyonu Detaylandırırsak 

TÜİK TÜFE’yi, “hanehalklarının tüketimine yönelik mal ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki değişimini ölçmektedir. TÜFE’nin temel amacı; piyasada tüketime konu olan mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçerek enflasyon oranını hesaplamaktır” şeklinde tanımlamıştır.

TÜFE çeşitli ana harcama gruplarına bölünürken bunlar arasında ağırlığı en yüksek olanı %25,9 ile doğal olarak gıda ve alkolsüz içecekler grubudur. Başka bir ifadeyle TÜFE’nin %26’ya yakını gıda ve alkolsüz içeceklere ayrılmıştır. Ana harcama gruplarında payı yüksek olan diğer kalemler ise %16,8 ile ulaştırma ve %14 ile konuttur. Sonuç olarak bu üç kalemdeki yüksek oynaklık TÜFE’ye de yansır.

Manşet enflasyonun (TÜFE) yanında bir de özel kapsamlı enflasyon kalemleri yani çekirdek enflasyon göstergeleri vardır. TÜFE’deki kalıcı trendi gösteren çekirdek enflasyon; Sektörel şoklar, jeopolitik olaylar, iklimden kaynaklı tarım ürünlerindeki fiyat hareketleri, kamu kaynaklı fiyat değişmeleri gibi geçici etkileri göz ardı eder. Merkez bankaları fiyat istikrarı amacıyla enflasyona bağlı adımlar atarken çekirdek enflasyonu değerlendirir. 

Bunlara karşılık TÜİK, ÜFE’yi “belirli bir referans döneminde ülke ekonomisinde üretimi yapılan ve yurt içine satışa konu olan ürünlerin üretici fiyatlarını zaman içinde karşılaştırarak fiyat değişimlerini ölçen fiyat endeksi” olarak tanımlar. 

Sonuç 

Çeşitli enflasyon kalemlerinden bahsettik, şimdi sıra geldi bunlar arasındaki ilişkiyi kurmaya. Basit bir şekilde anlatacak olursak; Türkiye’nin üretimde dışa bağımlılığı yüksek. Yani içeride üretilecek ürünün ara malı dışarıdan ithal ediliyor. Bu nedenle döviz kurlarındaki dalgalı hareket, hammadde ve enerji fiyatlarındaki artış gibi unsurlar üreticinin maliyetini artırıyor. 

Üretici fiyatları, tüketici fiyatları üzerindeki maliyet yönlü baskılara ilişkin bir göstergedir. Basit bir ifadeyle anlatırsak; ÜFE yani üretim maliyeti yükselir. Üreticiler, maliyeti ürün fiyatlarına yansıtır. Böylece tüketicinin aldığı ürünün fiyatı yükselir. Bu da TÜFE’ye yansır.  Buna ek olarak yazının önceki bölümlerinde bahsedilen talep enflasyonu, para arzı ve enflasyon beklentileri de TÜFE’yi etkileyen diğer ana unsurlar olarak yeniden belirtmekte fayda var.  

Yazının bir sonraki bölümünde enflasyon konusunu ve nedenlerini daha detaylı inceleyeceğiz.

Kaynak: TCMB, TÜİK

Kripto paralar ve blockchain hakkındaki her türlü sorunuz için telegram kanalımıza davetlisiniz. Kanala katılmak için tıklayınız.

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Burada yer alan ve hiçbir şekilde yönlendirici nitelikte olmayan içerik, yorum ve tavsiyeler genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Hiçbir şekilde yönlendirici nitelikte olmayan bu içerik, genel anlamda bilgi vermeyi amaçlamakta olup; bu içeriğin, yatırımcıların alım satım kararlarını destekleyebilecek yeterli bilgileri kapsamayabileceği dikkate alınmalıdır. Bu sayfalarda yer alan çeşitli bilgi ve görüşlere dayanılarak yapılacak ileriye dönük yatırımlar ve ticari işlemlerin sonuçlarından ya da ortaya çıkabilecek zararlardan KoinSaati sorumlu tutulamaz.

Garin Kazanciyan tarafından yazıldı.

Kadir Has Üniversitesi Ekonomi ve Uluslararası Ticaret & Finans departmanlarından derece ile mezun oldum. Çeşitli akademik çalışmaların ardından finans sektöründe bir aracı kurumun araştırma departmanında analist olarak 2.5 yıl kadar görev aldım. Blokzincir teknolojisiyle 2019 yılında tanıştım. Kendimi bu konuda geliştirmeye devam ediyorum.

Uniswap Nedir ve Nasıl Kullanılır?

Türk Kripto Fenomenlerinin Gündeminde Neler Var? | 10 Nisan 2022