içinde , , ,

Bitcoin ve Paranın Tarihsel Gelişimi

Bitcoin

Paranın tarihi hakkında temel düzeyde bilgi sahibi olmak Bitcoin kriptopara birimini anlamamıza yardımcı olacaktır. Bu makalemizde paranın kökenlerini, atalarımızın para olarak neyi ve neden kullandığını inceleyeceğiz. Aynı zamanda, paradaki değişimin hikayesine de mercek tutacağız.

Belirli bir metanın para birimi haline gelme sürecinde etkin olan temel faktör zorunluluktur. Şartlar ne olursa olsun, biz ve bakmakla yükümlü olduklarımızın hayatta kalabilmesi ve gelişebilmesi için birbirimizle aktarım yapmanın en pratik, verimli ve uygun yolunu arayacağız. Para anlayışımızı genişletmek ve Bitcoin kriptopara biriminin ne getirdiğini anlamak için öncelikle çok eski atalarımızın parayı nasıl kullanmaya başladığına göz atacağız.

Sonrasında bir kişiden diğerine değer transferini daha hızlı ve daha kolay hale getirmek için madeni para kullanmaya başlayan Lidyalılar’ı ve bu yeniliğin medeniyetimizi nasıl değiştirdiğini inceleyeceğiz.

Paranın Menşei: Takas ve İlk Para Biçimleri (Emtia Paralar)

Paranın tarihi atalarımızın ticaret yapma ihtiyacı duymasıyla başlar. Tahıl ve sebze üreten ama aynı zamanda et, şarap ve mücevher gibi başka şeyler de isteyen bir çiftçiyi ve ailesini düşünün. Kendilerinde olmayan bu ürünleri edinmek için onları üreten başka insanları bulmaları gerekiyordu. Mal veya hizmetlerin başka mal veya hizmetler ile değiş tokuş edilmesi ile ifade edilen edilen bu sisteme takas sistemi denir.

Takas sisteminin zorluğu, istediğiniz şeye sahip olan kişiyi bulmanın zaman alabilmesi ve onun istediğine sahip olmanızın biraz tesadüfi olmasındadır. Bu sorun kısaca “isteklerin çifte tesadüfü” olarak bilinir. Pirinci henüz hasat etmiş bir çiftçiyseniz ve bunun bir kısmını et ile değiştirmek istiyorsanız, doğru ticaret ortağını bulmanız biraz zaman alabilir. Ete sahip olan birisini bulabilirsin ancak bulduğun kişi malını pirinç ile değil patates ile takas etmek isteyebilir. Bir balıkçı senin pirincini yemek isteyebilir ama sana sadece balık verebilir, et değil.

Bu sorunu fark eden insanlar, MÖ 9000 ila 6000 yılları arasında dünyanın birçok yerinde canlı hayvanları bir para biçimi olarak kabul etmeye başladılar. Değerleri sığır, manda, koyun veya deve cinsinden hesaplamak yaygınlaştı. Bu hayvanlar, sahiplerine hizmet etmelerinin yanında, yararlılıklarıyla fayda sağladıkları için ayrıca iyi bir “değer saklama aracı” olarak da hizmet ediyordu.

Örneğin develer ulaşım için kullanılabilir. İnekler süt üretir ve sığırlar tarla sürmek için kullanılabilir. Bu nedenle, hayvanlar “sermaye” olarak işlev gördü ve günümüzde de bu fonksiyonu devam ediyor. “Sermaye” (capital) kelimesi, “sığır” (cattle) kelimesini ile aynı Latince köklerden gelmektedir. Başka ihtiyaçlar bu fonksiyonlarından ağır bastığında, hayvanların sahipleri onları “sermaye” olarak kullanmayı bırakıp, daha fazla ihtiyaç duydukları başka şeylerle takas ederek “para” fonksiyonuyla kullanabilirler.

Ayrıca hayvancılık değerini diğer emtialardan çok daha uzun süre koruma eğilimindedir. Günümüz diliyle ifade edecek olursak, uzun süre tazeliğini koruyamayıp çürüyen sebzelerle karşılaştığında hayvanlar daha iyi “değer saklama aracı” idi.

Coğrafya ve iklime bağlı olarak insanlar hayvanlar dışında mısır (Guatemala), pirinç (Güneydoğu Asya), hindistancevizi (Nicobar Adaları) ve arpa (Sümer, MÖ 3000) gibi diğer emtiaları da para/para birimi olarak kullanmaya başladılar.

Bu mallar da daha sonra kabuklar, taşlar ve dişler gibi daha dayanıklı ve taşınabilir ürünlerle değiştirildi. Deniz kabukları, MÖ 1200’de Afrika, Asya ve Okyanusya’da popüler bir para formu haline geldi. Dayanıklılıkları, kolayca temizlenebilmeleri, sayılabilir olmaları ve taklit veya sahteciliğinin kolaylıkla yapılamaması onları güvenilir para birimleri kıldı.

İlginçtir ki bu vasıflarıyla deniz kabukları tarihte en yaygın ve en uzun süre kullanılan para birimi olmuştur. 1860 kadar yakın bir tarihte, Uganda’da birisi 1000 deniz kabuğuna bir kadın satın alınabilirdi. Deniz kabuklarının dolaşımdan kaybolmaları yirminci yüzyılın ortalarına kadar sürdü.

Nihayetinde insanlar, değerlerini daha uzun süre korudukları için madenleri kullanmaya başladılar. Çok uzun ömürlüdürler, bu da onları iyi bir değer saklama aracı yapar. Madenler, para olarak kullanılmadığında da mücevhere, silaha veya alet edevata dönüştürülebildiği için kullanışlılığını koruyabilir. Maça, çapa ve bıçak gibi madeni aletler Çin’de MÖ 1000-500 yıllarında para birimi olarak kullanıldı.

Bitcoin

Tüm değerli madenler arasında en çok saygı göreni altın olmuştur. Paslanan demirin ve yeşile dönen bakırın aksine, saf altın değişmez ve saf kalır. Dünyanın her yerindeki kültürlerde, altın genellikle büyülü veya ilahi bir şeyle ilişkilendirilir.

Paraya ve Piyasaya Dayalı Medeniyetlerin Yükselişi

Madenlerden yapılan eşyaların para olarak kullanılmasına ilk Hindistan ve Çin’de rastlıyoruz. Bununla beraber, modern madeni paralarımıza benzeyen en eski madeni paralar MÖ 640 – 630 civarında Lidya Krallığı’ndan ortaya çıkmış gibi görünüyor. Lidyalılar’ın parası disk şeklindeydi ve her iki tarafında da damgalanmış görseller vardı. Görsellerden birisi insan kafasına veya bir çeşit orijinalliği doğrulama mührüne sahipti.

Lidyalılar madeni para yapımında önemli bir atılım yaptılar. Madeni parayı yaparken kullandıkları altın ve gümüş külçeleri aynı ağırlık ve büyüklükteydi. Bu standartlaştırma sayesinde, insanlar her işlemde paraları tartmak gibi zaman alan bir işlemden kurtuldu. Artık ne kadar altın veya gümüşe sahip olduklarını bilmek için madeni paraları saymaları yeterliydi. Bu işlemlerin sonuçlandırılması için geçen süreyi hızlandırdı ve aynı zamanda tartım işlemi sırasında hile yapma veya hata yapma riskini da azalttı.

Koinsaati, Kriptopara, Cüzdan

Kolay kullanımları sayesinde Lidya sikkeleri giderek yaygınlaştı. Nihayetinde, ekmek somunları da dahil olmak üzere aylarca kiralanan her şeyin maliyeti, bu yeni madeni paralar üzerinden fiyatlandırılıyor, ölçülüyor ve değiş tokuş ediliyordu. Para sistemindeki bu yenilikle  ticaret yapmak çok daha kolay hale geldi. İlk perakende dükkanlar ve pazarlar Lidya’da açıldı.

Devam eden süreçte, Lidyalıların para uygulaması, Akdeniz’de madeni para ile ticaret yaparak zengin ve güçlü hale gelen komşuları Yunanistan tarafından kopyalandı.

Bildiğimiz madeni para şeklini alan para, maddi nesnelerin değiş tokuşunun ötesinde düşünmemize ve iş gibi daha soyut kavramları kavramsallaştırmamıza olanak sağladı. Madeni paralardan oluşan basitleştirilmiş bir nakit sistemi altında, insanlar gereken beceriye veya fiziksel emeğe bağlı olarak bir günlük çalışmanın ne kadar değerli olduğunu ölçebiliyorlardı. Para, zamanımıza değer biçebileceğimiz bir standart haline geldi.

Koinsaati, Kriptopara

Bir sanat eserinin veya müzik performansının değerini madeni para cinsinden ifade etmek de mümkün hale geldi, bu da onları satın almayı veya satmayı kolaylaştırdı. Aynı şekilde, Yunan seçkinleri servet biriktirebildi. Artık sanata, müziğe, güzel yemeklere ve şenliklere harcayacak paraları vardı. Ayrıca spor, siyaset ve felsefe gibi diğer sosyal lükslerin peşinden gitmek için bolca zamanları vardı. Dolayısıyla bu disiplinler üzerine daha çok çalışabildiler. Sokrates, Platon, Aristoteles gibi hala eserleri incelenen düşünürlerin ortaya çıkmasını sağlayan tarihi süreç bu sayede şekillenebildi.

Para üzerine kurulmuş piyasaya dayalı ekonomileri ile yükselen Yunan uygarlığı, insanları sayılarla düşünmeye yönlendirdi. İnsanlar artık çalışmaları, zamanları ve buna bağlı olarak yaşamları da dahil olmak üzere çevrelerindeki çoğu şeyin değerini hesaplamaya başladılar. Artık önemli kararlarını daha az duygusal ve kişisel etkenlerle alıyorlardı. Böylece öğretmenler, aydınlar, sanatçılar, doktorlar, bilim adamları ve devlet yetkilileri gibi yeni entelektüel mesleklerin ortaya çıkmasına ortam hazırlanmış oldu.

Btcoin

Muhtemeldir ki Lidyalılar para düzenindeki yeniliklerinin, “ticarette başlayan ancak kentsel tasarım, politika, din ve entelektüel uğraşlara kadar uzanan” bir devrimi ateşleyeceklerini bilmiyorlardı. Bu devrim insan yaşamını organize etmenin yepyeni bir yolunu yarattı. Lidya’da başlayan yeni para düzeni Antik Yunan’a yayıldı ve yüzyıllar sonra Roma, para etrafında örgütlenmiş dünyanın ilk imparatorluğunu kurdu.

Sonuç Olarak: Bitcoin

Bu makaleye paranın kökenlerine inerek başladık. En eski para biçimlerinin, pirinç ve arpa gibi mahsullerle birlikte sığır ve hayvancılık olduğunu öğrendik. Daha sonra deniz kabukları ve madenler kullanılmaya başlandı. Bu esnada insanların parada arzu ettikleri bazı nitelikleri anlamaya başladık. İnsanlar hayatlarına ve geçimlerine yardımcı olan, ‘sermaye’ olarak iki yönlü para biçimlerini tercih ettiler. Ayrıca belirli bir emtiayı para birimi olarak seçmelerinin en büyük nedeni dayanıklılık ve taşınabilirlikti.

MÖ 1200 ile MÖ 546 arasında yaşamış eski bir uygarlık olan Lidyalılarla tanıştık. Para düzenindeki yenilikleri ticareti daha erişilebilir, daha hızlı ve daha verimli hale getirdi. Bu yenilik, Klasik Yunan, Roma İmparatorluğu ve tabii ki günümüze kadar uzanan bir süreçte tarihin akışını değiştirdi.

Bitcoin

Bu hikayeyi sizlerle paylaşmak istedim çünkü bizler de tıpkı Lidyalılar ve eski Yunanlılar gibi yavaş yavaş hızlanan bir devrimden geçmek üzereyiz. Bu devrim Bitcoin’in icadıyla başladı. Bitcoin’in mucidi Satoshi Nakamoto bize değerli malları, atlar ve gemiler tarafından taşınan madeni paralar olarak değil, gezegenin herhangi bir yerinde anında gönderilip alınabilen elektrik sinyalleri olarak transfer edebileceğimiz bir yol gösterdi. Madeni paralar yoluyla değer aktarmayı öğrendiğimizde dünyanın ne kadar değiştiğini anlayabilmek için Bitcoin ile mümkün olacak her şeyi bir gözünüzün önüne getirin.

Kaynak: CoinGeek

Kriptoparalar ve blockchain hakkındaki her türlü sorunuz için Telegram kanalımıza davetlisiniz. Kanala katılmak için tıklayınız.

Berat Yusuf Öz tarafından yazıldı.

Lisans eğitimini ESOGÜ Tarih Bölümünde tamamlayan Berat Yusuf, eğitimine Anadolu Üniversitesi Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans ve Anadolu Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Lisans programlarında devam etmekte. İktisat Tarihi, finans, para piyasaları, blok zincir ve kripto paralar ile ilgilenmektedir.

Hinata Kurucusu Jonathan ile AMA Etkinliği

Metaverse

Metaverse Kavramının Geleceği